Waltzing Matilda

Avustralya’nın en bilinen ve sevilen şarkısı olan “Waltzing Matilda”hakkında yazılanlar derlediğim bilgileri sizlerle paylaşmak istedim.
Waltzing Matilda deyimi 1200 lü yılların Avrupa’sında özellikle inşaat işlerinde mesleğinin ilk yıllarında kent kent dolaşarak hem ülkeyi tanımak hem halkı ve işi öğrenmek için meslek loncalarının şart koştuğu farklı iş yerlerinden defterlerini onaylatmaları gerektiği ve usta olarak memleketlerine dönmelerini sağlayan ” auf der valz” deyiminden gelmektedir. Valz kelimesi daha sonra İngilizce olarak ” waltz” olarak değiştirilmiştir.
Matilda kelimesi de köken olarak Almanca’dır ve “Mighty Battle Maid” güçlü savaş kadını anlamına gelen bir deyimdir. Ortaçağ Avrupasında Haçlı seferleri ve 30 yıl savaşları sırasında ordu ilerlerken her yaştan kadın peşlerine takılır,kimi kocasının yanındadır ,kimi de kendini koruyacak bir erkek aramaktadır.Matilda ayrıca Anglosakson argosunda avare dolaşan erkeklerin peşinden giden kadına verilen addır.
Avustralya’da en önemli geleneklerden biri koyun yetiştirmekti ve yününden yapılan üretim de çok önemliydi. Hâlâ koyun kırpma yarışları geleneklerinin bir parçası olarak sürüyor. Koyun çobanları ve kırpıcıları özellikle Avustralya ve Yeni Zelanda’da geçmişte sömürünün önemli aktörleriydi. Birçokları sırtlarında battaniye ve öteberi taşıdıkları yükleriyle işten işe dolaşır ve bu sırt yüküne “Matilda” denirdi. Bu bekâr ve göçebe yoksulların “Matilda”larından başka sarılıp yatacakları bir şeyleri de yoktu. “Waltzing Matilda” yükünü alıp gitmek, gezdirmek anlamına geliyordu.1891 ve 1894 yıllarında ağır şartlara karşı ayaklanan ve grev yapan kırpıcılar Queensland’de neredeyse iç savaş çıkardılar. Yer yer koyunları vurup öldürdüler. Polis ve mülk sahipleri peşlerine düştüler ve çatıştılar. Yakaladıklarını öldürdüler. Bunlardan biri, “Frenchy” Samuel, yakalanacağını anlayınca Combo gölcük’ünde kendini vurdu ve boğuldu.

Bu olaydan ilham alan şair Banjo Paterson 1895’de “Waltzing Matilda” başlıklı bir şiir yazdı. Christina Macpherson adında aslında müzisyen bile olmayan halktan bir kadın da buna halk ezgilerine benzeyen bir beste uydurdu. İlk kez 6 Nisan 1895 Winton kentinde North Gregory Otel’de Queensland Başkanına verilen bir yemekte çalınınca inanılmaz bir rağbet gördü, ezgi halkın ağzına yapıştı.
Waltzing Matilda şarkısının söz yazarı “banjo” lakaplı Andrew Balton Patterson olup romatik şiirlerle kırsal yaşamı anlatan bir ozandır.Şarkı o kadar çok yayıldı ve sevildi ki, Avustralya’nın en bilinen ve yaygın ezgisi oldu. Adeta Avustralya ve halkı ile özdeşleşti, bunların anılacağı her durumda, tanıtımda hem sözler hem de müzik simge haline geldi. Öyleki 1977’de Avustralya milli marşı için aday parçalar içinde bugün milli marş olan ve % 43 alan “Advance Australia Fair” arkasından % 28 ile ikinci oldu. Avustralya’nın hemen tüm Uluslar arası etkinliklerinde ve özellikle sporda ya açılış ya da kapanış parçası olarak onyıllardır çalınıyor. Oyunlarda maskot olan kangurunun adı Matilda. Gene Avustralya kadın milli futbol takımına “Matilda’lar” deniyor. Ayni bizim “Ay akşamdan ışıktır / Yaylalar, yaylalar…” gibi. Avustralya askerlerinin söylediği marş olduğu gibi, ordunun kullandığı bir model tank’a da Matilda dendi…

1971 yılında, Vietnam dönemi 68 kuşağının savaş karşıtı felsefesinin egemen olduğu zaman diliminde ve onun rüzgârında, şimdi 68 yaşında olan göçmen Avustralyalı şarkıcı Eric Bogle “And The Band Played Waltzing Matilda” (Ve bando Waltzing Matilda’yı çalıyordu) başlıklı sözleri de kendisine ait olmak üzere bu eski halk ezgisine bağlantılı bir beste yaptı. Şarkı savaşı yüceltenlere karşı duruyor ve insancıl yönüne vurgu yapıyordu. Avustralyalıların anılarında taze olan ANZAC koyu çıkartmasına gönderme yapıyor ve öykünün kahramanı olarak halk ezgisi “Waltzing Matilda”nın konusu gibi gezginci bir gencin nasıl asker edilip savaş cehennemine sürüldüğünü ve bacağını kaybettikten sonra dönüşünde kahraman olarak karşılanmakla beraber, zamanla unutulup gittiğini ve masum yaşamların nasıl kullanılıp bir kenara atıldığını anlatıyordu. Şarkının bir yerinde şöyle diyor:
Oysa Patterson’un Waltzing Matilda’sı 1976 Montreal olimpiyatlarında Avustralya’nın resmi şarkısı olmuş, bu gün ise gayri resmi milli marş kabul edilmektedir ve içinde Çanakkale ve gelibolu ile en ufak bir ilişki olan tek satır yok.
Kısaca ” Waltzing Matilda” banjo Patterson tarafından bestelenmiş;Eric Bogle ise 1972 de bestelediği esere bir öncekinin ismini vermiştir.
Bu tartışmalı durum bir bilimsel makalede kullanmış ama hatalar olmuş ancak konuyu bilimsel olarak irdeleyecek durumda olan birisi değilim ,eseri duyunca yaptığım araştırmada bulduklarımı sizinle paylaşmak istedim.Merak edenler daha ayrıntılı bir araştırma yapabilir!